[Cập nhật] Tiêu chuẩn thiết kế nhà xưởng công nghiệp

Tiêu chuẩn thiết kế nhà xưởng công nghiệp dựa trên các yếu tố như nền móng, tường, mái, cửa,... và phải tuân thủ các QCVN áp dụng và hệ thống TCVN được chủ đầu tư lựa chọn. Bài viết dưới đây sẽ cập nhật chi tiết các tiêu chuẩn thiết kế nhà xưởng công nghiệp mới nhất mà các chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế cần đối chiếu khi lập hồ sơ thiết kế.

Tiêu chuẩn thiết kế nhà xưởng công nghiệp

Kích thước nhà xưởng tiêu chuẩn

Kích thước của nhà xưởng phụ thuộc lớn vào công nghệ sản xuất, đặc thù ngành nghề và quy mô dây chuyền thiết bị. Để đảm bảo đáp ứng yêu cầu chịu lực và sử dụng của nhà xưởng, các kỹ sư cần thiết kế dựa trên các thông số tiêu chuẩn dưới đây.

Chiều cao nhà xưởng tiêu chuẩn

Chiều cao nhà xưởng ảnh hưởng trực tiếp đến sự thông thoáng, khả năng đối lưu không khí và chiếu sáng tự nhiên. Các thông số chiều cao cơ bản bao gồm:

• Chiều cao vách (từ nền đến mép mái): Thông thường từ 6 - 9m.
• Chiều cao thông thủy (từ nền đến điểm thấp nhất của mái/dầm): Thường dao động 7 - 10m.
• Chiều cao đỉnh mái: Từ 9,8 - 14m, phụ thuộc vào khẩu độ và yêu cầu thông gió.
• Chiều cao cột: Theo tiêu chuẩn ngành nghề, thường là 6 - 7m với ngành may mặc, điện tử và khoảng 9 - 12m với ngành cơ khí nặng, logistics.

Chiều cao nhà xưởng tiêu chuẩn

Chiều rộng (khẩu độ) nhà xưởng tiêu chuẩn

Khẩu độ là khoảng cách giữa hai mép cột theo chiều ngang. Khẩu độ lớn giúp việc bố trí máy móc linh hoạt hơn:

• Kích thước phổ biến: 20m, 25m, 30m, 40m, 50m.
• Phương án phù hợp: Đối với các xưởng sản xuất tự động hóa cao, khẩu độ > 30m không có cột giữa thường được sử dụng để tránh gây cản trở cho xe nâng và dây chuyền dài.

Chiều rộng (khẩu độ) nhà xưởng tiêu chuẩn

Chiều dài nhà xưởng tiêu chuẩn

Chiều dài nhà xưởng là yếu tố quyết định quy mô tổng diện tích sàn sử dụng và khả năng mở rộng phân khu chức năng theo trục dọc trong tương lai: 

• Chiều dài: Thường được thiết kế theo nhu cầu sử dụng nhưng phải là bội số của bước cột.
• Bước cột: Khoảng cách giữa các cột dọc theo chiều dài xưởng.
  • Tiêu chuẩn 6m: Phổ biến nhất, tối ưu chi phí kết cấu thép và xà gồ.
  • Tiêu chuẩn 9m - 12m: Dành cho các xưởng cần không gian mở rộng rãi ở các vị trí nhập xuất hàng.

Chiều dài nhà xưởng tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn thiết kế nền nhà xưởng

Thiết kế nền móng nhà xưởng công nghiệp cần tuân thủ đầy đủ các quy định kỹ thuật theo TCVN 2737:2023 do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Đây là hạng mục ảnh hưởng đến độ ổn định và khả năng chịu tải của công trình.

• Khảo sát địa chất: Trước khi thi công bắt buộc phải tiến hành khảo sát địa chất để xác định tính chất đất nền, mực nước ngầm và khả năng chịu tải. Kết quả khảo sát giúp xác định đặc tính của đất nền, từ đó có biện pháp xử lý phù hợp để hạn chế nguy cơ lún không đều, nứt và mất ổn định trong giới hạn thiết kế.
• Tải trọng sàn: Sàn nhà xưởng phải được thiết kế chịu được 3 loại tải trọng chính:
  • Tải trọng tĩnh: Trọng lượng của máy móc, thiết bị, hệ thống kệ hàng hóa.
  • Tải trọng động: Tải trọng từ hoạt động di chuyển của xe nâng, công nhân.
  • Tải trọng tạm thời: Tải trọng các vật liệu, thành phẩm được tập kết tạm thời.
• Độ cao nền: Cốt nền phải được xác định theo quy hoạch cao độ, thiết kế thoát nước và mực ngập tính toán của khu vực.
• Bề mặt sàn: Tùy vào loại hình sản xuất, kỹ sư cần cân nhắc lựa chọn vật liệu hoàn thiện sàn cho phù hợp:
  • Bê tông mài bóng: Được sử dụng phổ biến với chi phí hợp lý, bề mặt cứng, phẳng và dễ vệ sinh.
  • Sơn Epoxy: Có nhiều ưu điểm như chống bụi, chống mài mòn, chống hóa chất và chống tĩnh điện, phù hợp cho các nhà xưởng yêu cầu độ sạch cao như xưởng điện tử, dược phẩm, thực phẩm.

Khảo sát địa chất trước khi thi công

Tiêu chuẩn mái và cửa mái nhà xưởng

Khi thiết kế mái nhà xưởng có độ dốc nhỏ hơn 8%, kỹ sư bắt buộc phải tính toán và tạo các khe co giãn nhiệt ở lớp vật liệu bao che nhằm hạn chế hiện tượng nứt gãy hoặc biến dạng do biến động nhiệt độ thời tiết. Tùy thuộc vào từng loại vật liệu lợp, tiêu chuẩn thiết kế quy định độ dốc mái tối thiểu như sau:

• Mái lợp tôn múi: Độ dốc tiêu chuẩn yêu cầu dao động từ 15 – 20% đồng thời tuân thủ yêu cầu của sản phẩm và giải pháp chống dột.
• Mái bê tông cốt thép: Độ dốc thiết kế tối thiểu từ 5 – 8%
• Mái lợp amiăng xi măng: Độ dốc tiêu chuẩn dao động từ 30 – 40%
• Mái lợp ngói: Độ dốc yêu cầu lớn, dao động từ 50 – 60%

Thiết kế phương án thoát nước mưa trên mái nhà xưởng cần căn cứ cụ thể vào quy mô nhịp, chiều cao cột và kiến trúc của hệ mái để tránh ứ đọng nước, tràn máng hoặc thấm dột: 

• Chiều cao cột nhà < 4,8m và chiều rộng < 24m: Nước mưa chảy tự do.
• Chiều cao cột nhà > 5,4m: Phải có hệ thống máng dẫn xuống đất.
• Cửa mái/mái giật cấp có chiều cao > 2,4m: Phải có máng hứng và ống thoát.
• Cửa mái/mái giật cấp có chiều cao < 2,4m: Nước mưa chảy tự do kèm biện pháp gia cố mái bên dưới.

Thiết kế mái có độ dốc nhỏ cần lưu ý khe co giãn nhiệt

Tiêu chuẩn thiết kế tường và vách nhà xưởng

Tường và vách ngăn có chức năng bao che, phân chia không gian và chịu lực cho công trình. Khi thiết kế, kỹ sư cần tuân thủ đúng tiêu chuẩn vật liệu, kết cấu và kích thước để đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, công năng và độ bền lâu dài của công trình:

• Vật liệu và cấu tạo tường: Vật liệu làm tường có thể là gạch, tấm bê tông cốt thép hoặc các tấm vật liệu nhẹ. Với các tường ngoài làm từ vật liệu nhẹ như tấm amiăng xi măng, phần chân tường bắt buộc phải xây bằng gạch, đá hoặc bê tông và phải cao hơn mặt nền hoàn thiện ít nhất 0,03m để chống ẩm.
• Chân tường gạch: Tất cả các chân tường gạch cần được xử lý chống thấm ẩm bằng lớp vữa xi măng mác 75, đặt ngang tại cao độ mặt nền hoàn thiện để ngăn hơi ẩm từ nền đất thấm ngược lên tường.
• Vách ngăn: Các vách ngăn giữa các phân xưởng nên được thiết kế để có thể tháo lắp thuận tiện, mang lại sự linh hoạt, giúp doanh nghiệp dễ dàng sửa chữa hoặc thay thế mà không cần phá dỡ kết cấu cố định.
• Giới hạn về tường chịu lực: Đối với các nhà xưởng có quy mô nhỏ (nhịp cột ≤ 12m, chiều cao cột ≤ 6m), thiết kế có thể sử dụng tường gạch chịu lực để tiết kiệm chi phí kết cấu thép. 

Thiết kế vách ngăn nhà xưởng

Tiêu chuẩn thiết kế cửa nhà xưởng

Hệ thống cửa đi, cửa sổ và cửa thoát nạn trong nhà xưởng phải đáp ứng đồng thời các yếu tố: Thuận tiện vận chuyển hàng hóa, tối ưu thông gió, chiếu sáng tự nhiên và đảm bảo an toàn thoát nạn khi xảy ra hỏa hoạn.

Đối với cửa sổ

• Khả năng đóng mở: Các cửa sổ có độ cao mép dưới không lớn hơn 2,4m so với mặt sàn phải được thiết kế có thể đóng mở được để đảm bảo khả năng thông gió một cách chủ động.
• An toàn trước gió bão: Các cửa sổ ở độ cao lớn hơn 2,4m cần ưu tiên lắp khung cố định vững chắc. Nếu thiết kế cánh cửa có thể mở, phải lắp bộ phận kẹp giữ chắc chắn và cơ cấu đóng mở cơ khí đồng bộ, để thao tác dễ dàng và đảm bảo an toàn.

Đối với cửa đi

• Kích thước cửa: Phải được thiết kế phù hợp với các loại xe sẽ đi qua. Cụ thể, kích thước lọt lòng của cửa phải lớn hơn kích thước của phương tiện ít nhất 0,2m theo chiều cao và 0,5m theo chiều rộng để đảm bảo lưu thông an toàn, tránh va chạm.
• Mái hắt và độ dốc: Cửa ra vào chính cần có mái hắt đua ra tối thiểu 0,6m để che mưa, che nắng. Độ dốc cho đường xe ra vào không được lớn hơn 10% để đảm bảo an toàn cho cả người và phương tiện.

Đối với cửa thoát hiểm: Tối thiểu rộng 1.2m và phải mở ra ngoài theo quy chuẩn QCVN 06:2022/BXD.

Hệ thống cửa đi nhà xưởng

Tiêu chuẩn thiết kế hệ thống an ninh và kiểm soát ra vào

Hệ thống an ninh nhà xưởng cần được thiết kế theo quy mô công trình, đặc điểm dây chuyền sản xuất, giá trị tài sản, số lượng người và phương tiện ra vào. Các thiết bị phải được bố trí phù hợp với tổng mặt bằng, không cản trở hoạt động sản xuất, giao thông nội bộ và lối thoát nạn. Các hạng mục có thể bao gồm:

• Hệ thống camera giám sát: Bố trí tại cổng, hàng rào, kho hàng, khu vực xuất nhập hàng, hành lang và các vị trí cần kiểm soát. Thiết kế cần xác định góc quan sát, điều kiện chiếu sáng, thời gian lưu trữ dữ liệu và nguồn điện dự phòng.
• Hệ thống kiểm soát ra vào: Sử dụng thẻ, mã nhận diện hoặc thiết bị xác thực phù hợp để quản lý người và phương tiện tại cổng, khu sản xuất, kho và phòng kỹ thuật.
• Hệ thống cảnh báo xâm nhập: Có thể gồm cảm biến mở cửa, cảm biến chuyển động, báo động tại hàng rào và thiết bị cảnh báo tại các khu vực hạn chế tiếp cận.
• Cổng, cửa và hàng rào bảo vệ: Lựa chọn theo yêu cầu chống xâm nhập, tần suất sử dụng và điều kiện môi trường; không được làm ảnh hưởng đến đường thoát nạn hoặc khả năng tiếp cận của lực lượng chữa cháy.
• Trung tâm giám sát: Tích hợp tín hiệu camera, cảnh báo và kiểm soát ra vào để hỗ trợ theo dõi, lưu trữ sự kiện và xử lý tình huống.

Hệ thống an ninh nhà xưởng

Tiêu chuẩn thiết kế an toàn cháy và PCCC nhà xưởng

Thiết kế an toàn cháy cho nhà xưởng cần căn cứ vào công năng sản xuất, quy mô công trình, số lượng người làm việc, vật liệu được lưu trữ, đặc điểm dây chuyền công nghệ và mức độ nguy hiểm cháy của từng khu vực. Các nội dung cần được xem xét khi thiết kế gồm: 

• Phân khu và ngăn cháy: Xác định bậc chịu lửa, giới hạn chịu lửa của kết cấu, khoang cháy, tường ngăn cháy, cửa ngăn cháy và khoảng cách an toàn giữa các khu vực sản xuất, kho chứa hoặc công trình liền kề.
• Đường và lối thoát nạn: Bố trí số lượng, vị trí, chiều rộng và chiều dài đường thoát nạn theo số người sử dụng, công năng và mức độ nguy hiểm cháy. Cửa thoát nạn phải mở theo hướng quy định và không bị máy móc, hàng hóa hoặc thiết bị kiểm soát ra vào cản trở.
• Đường tiếp cận cho lực lượng chữa cháy: Tổng mặt bằng cần có đường giao thông, khoảng trống và vị trí tiếp cận phù hợp để xe chữa cháy, phương tiện cứu nạn và lực lượng ứng cứu có thể tiếp cận công trình.
• Hệ thống báo cháy: Thiết kế và lắp đặt đầu báo, nút nhấn, tủ trung tâm, thiết bị cảnh báo cùng đường truyền tín hiệu theo TCVN 7568-14:2025. Tiêu chuẩn này quy định yêu cầu thiết kế và lắp đặt hệ thống báo cháy cho nhà, công trình.
• Hệ thống và phương tiện chữa cháy: Trang bị bình chữa cháy, họng nước, hệ thống chữa cháy tự động hoặc phương tiện chuyên dụng theo công năng và quy mô công trình. Việc trang bị, bố trí phương tiện PCCC cần đối chiếu TCVN 3890:2023.
• Hệ thống chữa cháy tự động: Trường hợp nhà xưởng thuộc diện phải trang bị hệ thống chữa cháy tự động bằng nước hoặc bọt, việc thiết kế và lắp đặt cần đối chiếu TCVN 7336:2021.

Tiêu chuẩn an toàn cháy cần đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật

>>> Tham khảo: Tiêu chuẩn thiết kế PCCC nhà xưởng

Tiêu chuẩn thiết kế các hạ tầng bổ trợ

Để một nhà xưởng sản xuất đáp ứng nhu cầu vận hành, kích thước phần cứng phải đi đôi với công năng:

• Hệ thống thông gió: Diện tích cửa chớp phải chiếm ít nhất 2% - 5% diện tích tường để đảm bảo đối lưu không khí tự nhiên 3 - 6 lần/giờ.
• Hệ thống đường nội bộ: Chiều rộng đường nội bộ phải từ 3.5 - 12m, bao quanh nhà xưởng để dễ dàng vận chuyển và cung ứng hàng hóa. Chiều rộng của đường vào cổng và cổng sân trước phải > 7m, xe container có thể ra vào thuận lợi. Đường có khả năng chịu được trọng tải mỗi xe và lưu lượng xe.
• Hệ thống xử lý nước thải: Bể xử lý phải có kích thước tương ứng với công suất tiêu thụ nước và đặc thù ngành nghề (hóa chất, thực phẩm hay dệt nhuộm), nước thải phải đáp ứng giấy phép môi trường, quy chuẩn đấu nối của hệ thống xử lý tập trung.

Hệ thống thông gió nhà xưởng

Tiêu chuẩn các hạng mục văn phòng phụ trợ 

Các phân khu văn phòng điều hành và tiện ích phụ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng môi trường làm việc và quản trị doanh nghiệp:

• Khu vực văn phòng làm việc: Thường được thiết kế theo dạng nhà văn phòng hai tầng liền kề hoặc bố trí sàn lửng bằng kết cấu thép bên trong nhà xưởng để thuận tiện cho cán bộ kỹ thuật giám sát trực tiếp dây chuyền sản xuất bên dưới. 
• Khu vực để xe cho công nhân viên: Thiết kế nhà xe có mái che độc lập, bố trí theo tổng mặt bằng, lối giao thông, nguồn cháy và yêu cầu an toàn điện, PCCC.
• Khu vực nhà vệ sinh: Bố trí tách biệt giữa khu vực nam và nữ, đảm bảo số lượng thiết bị vệ sinh phù hợp với số lao động, giới tính và quy định vệ sinh.
• Khu vực phòng họp và tiếp khách: Thiết kế phòng họp hiện đại, trang bị đầy đủ thiết bị trình chiếu phục vụ công tác giao ban, tiếp đối tác hoặc các đoàn kiểm tra liên ngành.
• Khu vực y tế: Phải có phòng y tế trang bị đầy đủ tủ thuốc sơ cấp cứu cơ bản, giường nằm và cáng cứu thương để kịp thời xử lý ban đầu các trường hợp tai nạn lao động.

Khu vực để xe cho công nhân viên nhà xưởng

Việc nắm vững tiêu chuẩn thiết kế nhà xưởng công nghiệp ngay từ khâu phác thảo ý tưởng sẽ giúp chủ đầu tư tránh được các sai sót thiết kế có thể làm phát sinh chi phí. Đồng thời, một nhà xưởng thiết kế đồng bộ, tuân thủ tiêu chuẩn về tải trọng sẽ tạo ra môi trường làm việc an toàn, gia tăng năng suất và hỗ trợ duy trì môi trường sản xuất an toàn, ổn định.